Przeniesienia to projekt malarsko-fotograficzny poświęcony pamięci rodzinnej oraz materialnym śladom przeszłości. Punktem wyjścia są archiwalne fotografie, wspomnienia związane z rodzinnym domem oraz tkaniny pochodzące z rodzinnego domu w Wielkopolsce. Interesuje mnie pamięć nie jako wierny zapis wydarzeń, lecz jako proces nieustannego rekonstruowania – budowania obrazu przeszłości z fragmentów, które zachowały się w różnej postaci: fotografii, przedmiotów, miejsc i opowieści.
Projekt opiera się na paradoksie pamięci rodzinnej: czasem pamięć zachowuje miejsce, którego nie utrwaliła żadna fotografia, a czasem fotografia zachowuje twarz człowieka, o którym pamięć całkowicie zanikła. Właśnie w tej przestrzeni pomiędzy pamięcią a archiwum spotykają się malarstwo i fotografia.
Nie traktuję fotografii jako jednoznacznego dokumentu przeszłości. Interesuje mnie raczej to, czego fotografia nie potrafi zachować lub wyjaśnić. W rodzinnych archiwach pozostają obrazy osób, których nikt już nie rozpoznaje, a jednocześnie z pamięci przetrwały miejsca, które nigdy nie zostały sfotografowane. Fotografia zachowuje ślad, ale nie zawsze pamięć. Malarstwo nie ilustruje archiwalnych zdjęć – podejmuje próbę przywołania tego, czego fotografia nie mogła utrwalić lub czego z biegiem czasu przestała być nośnikiem.
Projekt docelowo będzie składał się z trzech obrazów.
Pierwsza, ukończona praca przedstawia drewniany dom mojego dziadka w Magnuszewicach. Dom nie zachował się na żadnej fotografii i istnieje dziś wyłącznie w mojej pamięci. Powstający obraz jest próbą rekonstrukcji miejsca, którego nie można odtworzyć na podstawie archiwum. Malarstwo przejmuje tutaj rolę medium pamięci – buduje obraz z fragmentów wspomnień, rodzinnych opowieści i wyobrażeń. W kompozycji zachowałam niezamalowane fragmenty roślinnego wzoru starej zasłony pochodzącej z domu siostry mojego dziadka. Tkanina nie pełni funkcji neutralnego podobrazia – jest materialnym śladem miejsca i rzeczywistym fragmentem rodzinnej przestrzeni.
Jedynym fotograficznym elementem obrazu jest archiwalna fotografia umieszczona w oknie domu. Przedstawia mojego dziadka jako dziecko wraz z rodzicami i rodzeństwem. Fotografia nie pokazuje samego domu, lecz jego mieszkańców. W jednej pracy spotykają się więc dwa odmienne sposoby istnienia pamięci – miejsce zachowane wyłącznie we wspomnieniach oraz ludzie, których obecność przetrwała dzięki fotografii. To odwrócenie relacji pomiędzy malarstwem i fotografią stanowi jeden z głównych motywów całego projektu.
Druga praca, obecnie w trakcie realizacji, powstaje z fotografii odnalezionych w rodzinnym archiwum. Przedstawione na nich osoby nie są już rozpoznawane przez członków rodziny – zachowały się ich twarze, lecz zniknęły imiona, relacje i historie. Umieszczam fotografie w niewielkich łódkach unoszących się na rzece. Rzeka staje się metaforą upływu czasu oraz stopniowego zanikania pamięci, natomiast łódki przypominają kruche wyspy wspomnień dryfujące pomiędzy pamięcią a zapomnieniem. Wirujący nurt sugeruje proces powolnego znikania tych historii w niepamięci.
Podobnie jak w pierwszej pracy, obraz powstaje na starej zasłonie pochodzącej z rodzinnego domu. Widoczny wzór tkaniny pozostaje integralną częścią kompozycji, łącząc przedstawienie z materialnym śladem przeszłości. Druga praca stanowi odwrócenie sytuacji obecnej w pierwszym obrazie. Tym razem fotografia przetrwała, ale pamięć o przedstawionych na niej osobach zanikła. Zachował się obraz twarzy, lecz utracone zostały ich historie. Fotografia okazuje się więc niewystarczającym nośnikiem pamięci – przechowuje wizerunek, ale nie jest w stanie ocalić znaczenia.
Kolorystyka obu prac pozostaje stonowana i przygaszona. Rozmyte przejścia tonalne, ograniczona paleta barw oraz miękkie kontury budują atmosferę zawieszenia pomiędzy obecnością i nieobecnością. Nie dążę do realistycznego odtworzenia przeszłości, lecz do stworzenia obrazów przypominających sposób działania pamięci – fragmentarycznej, nieostrej i podatnej na zacieranie.
Tytuł Przeniesienia odnosi się do wielu poziomów projektu. Oznacza techniczny transfer fotografii na tkaninę, przenoszenie obrazów pomiędzy mediami oraz przekazywanie pamięci między pokoleniami. Odnosi się również do przemieszczania znaczeń – od dokumentu do obrazu, od przedmiotu codziennego użytku do dzieła sztuki, od indywidualnego wspomnienia do uniwersalnej refleksji nad pamięcią.
Projekt pozostaje w trakcie realizacji. Pierwszy obraz został ukończony, drugi znajduje się na etapie malarskiego opracowania, natomiast trzecia praca jest obecnie rozwijana koncepcyjnie i będzie stanowiła domknięcie cyklu.
Dodaj komentarz